اگر پس از جراحی هنوز غذا از بینی پس میزند، صدا حالت تودماغی دارد یا نقصی در کام باقی مانده، پروتز اوبتوراتور میتواند جدایی دهان و بینی را بدون جراحی دوباره بازگرداند و بلع و گفتار را بهبود دهد.
درمان تخصصی نقص کام با پروتز، نه رویکرد عمومی جراحی.
بازگرداندن عملکرد بدون بیهوشی عمومی و بدون جراحی مجدد.
اسکن سهبعدی داخلدهانی و لبههای نازک برای آببندی بدون نشت.
هماهنگی با جراح و گفتاردرمانگر برای بهترین نتیجه عملکردی.
بسیاری از خانوادهها تصور میکنند جراحی، پایان مسیر درمان شکاف کام است. اما گروهی از بیماران حتی پس از جراحی همچنان با این مشکلات روزمره زندگی میکنند:
فرار هوا از بینی هنگام صحبت، تلفظ حروف را مختل و ارتباط را دشوار میکند.
جراحی و پروتز رقیب یکدیگر نیستند، بلکه مکمل هم کار میکنند. جراحی ساختار آناتومیک اصلی را بازسازی میکند و پروتز در جایی که جراحی به هر دلیل نتوانسته نقص را کامل ببندد، عملکرد از دست رفته را بازمیگرداند. پروتز اوبتوراتور یک وسیله داخلدهانی است که مانند یک سقف مصنوعی در محل نقص قرار میگیرد، مرز میان دهان و بینی را دوباره برقرار میکند و بلع و گفتار را بهبود میدهد.
این درمان کاملاً غیرتهاجمی است. بیمار پروتز را بهراحتی در دهان میگذارد و خارج میکند، بدون نیاز به بیهوشی عمومی یا جراحی دوباره. حتی بیمارانی که سالها با نقص کام زندگی کردهاند یا شنیدهاند جراحی دیگری برایشان ممکن نیست، با این روش میتوانند به بلع راحت و گفتار واضح بازگردند.
شکاف لب و شکاف کام از شایعترین ناهنجاریهای مادرزادی ناحیه صورت و دهان هستند و میتوانند بهتنهایی یا همزمان در نوزاد دیده شوند. در شکاف کام، سقف دهان بهطور کامل بسته نشده و چون سقف دهان همزمان کف بینی هم محسوب میشود، این بازشدگی یک ارتباط مستقیم میان دهان و بینی ایجاد میکند. این وضعیت زمانی شکل میگیرد که ساختارهای صورت در دوران جنینی بهدرستی به یکدیگر جوش نمیخورند، و بروز آن از ترکیب زمینه ژنتیکی و عوامل محیطی دوران بارداری ناشی میشود.
جراحی ترمیم کام با هدف ساختن یک سقف کامل انجام میشود تا عضلات کام نرم بتوانند هنگام صحبت راه بینی را ببندند. اما بخشی از بیماران پس از جراحی اولیه همچنان با نارسایی عملکرد کام روبهرو میمانند؛ این حالت زمانی پیش میآید که کام ترمیمشده کوتاه، سفت یا دارای بافت اسکار باشد و نتواند به دیواره حلق برسد. گاهی نیز به دلیل کشش زیاد بافتها یا خونرسانی ناکافی، بخشی از کام ترمیمشده پس از مدتی باز میشود و فیستولی ایجاد میکند که اجازه میدهد غذا و مایعات به بینی نفوذ کنند. دقیقاً در همین نقطه است که درمان پروتزی وارد میشود.
انطباق میان لبههای پروتز و بافت زنده بهتدریج و طی سه مرحله به دست میآید تا هیچ نشتی از لبهها باقی نماند.
پروتز برداشتنی است و برخلاف جراحی، تصمیمی دائمی و غیرقابلبازگشت بر بدن بیمار تحمیل نمیکند.
پروتز طی چند مرحله و با اصلاح دورهای لبهها به بهترین انطباق میرسد، نه در یک اقدام یکباره.
با ویزیتهای دورهای، تناسب پروتز کنترل و از بازگشت مشکل جلوگیری میشود.
بررسی وضعیت نقص، دندانهای باقیمانده و انتخاب بهترین طرح درمان در هماهنگی با تیم درمانی.
قرار دادن اوبتوراتور موقت برای برقراری پیوستگی کام و بازگشت سریعتر به غذا خوردن و صحبت کردن.
همگامسازی لبههای پروتز با تغییرات بافت تا آببندی کامل و بدون نشت حفظ شود.
قالبگیری دقیق، ساخت فریم مستحکم، پرو و تحویل پروتز نهایی با رنگآمیزی همرنگ مخاط.
ویزیتهای منظم برای کنترل تناسب پروتز و آموزش مراقبت روزانه به بیمار.
ساخت پروتز نهایی چند مرحله دقیق دارد. کار با قالبگیری دهانی آغاز میشود که در آن جزئیات آناتومیک و ارتباط دندانها و بافت اطراف فیستول ثبت میشود؛ پیش از تزریق ماده قالبگیری، یک لایه گاز مرطوب در بخش عمیق فیستول قرار میگیرد تا ماده وارد بینی نشود. سپس مدل گچی اصلی ریخته و فریم پروتز از آلیاژ کرومکوبالت یا آکریل طراحی میشود. اگر پروتز روی ایمپلنت یا بار فلزی سوار میشود، انطباق غیرفعال فریم با تست شفیلد بررسی میشود تا هیچ تنش مخربی به استخوان فک وارد نشود.
پس از تأیید فریم، دندانها روی آن چیده و پروتز مومی در دهان بیمار پرو میشود تا زیبایی، تلفظ حروف و نحوه جفت شدن دندانها ارزیابی و اصلاح شود. سپس پروتز در آزمایشگاه پخته میشود، لبههای نازک آن پرداخت میشوند و برای همخوانی کامل با مخاط دهان، رنگآمیزی لایهبهلایه انجام میگیرد تا مرز پروتز با بافت طبیعی پنهان بماند. یک فرورفتگی بسیار ملایم در امتداد خط پایان مخاطی باعث میشود لبههای پروتز فشار ملایمی بر بافت وارد کنند و هنگام صحبت و بلع، آببندی را بدون نشت نگه دارند.
درمان شکاف کام هرگز کار یک نفر نیست و بهترین نتیجه تنها از همکاری منسجم چند تخصص به دست میآید. متخصص پروتز فک و صورت پروتزهای داخلدهانی را طراحی و میسازد، جراح فک و صورت جراحی و بازسازی بافت را انجام میدهد، گفتاردرمانگر تلفظ و رزونانس صدا را اصلاح میکند و روانشناس به بیمار در سازگاری با شرایط کمک میکند. یکی از اصول کلیدی، ارجاع زودهنگام بیمار به متخصص پروتز است، چون ضعف هماهنگی میان جراح و پروتزیست یکی از شایعترین علتهای بروز عوارض ثانویه است.
در رویکردهای نوین، متخصص پروتز عملاً مسیر جراحی را به سمت بهترین بستر پروتز هدایت میکند و با بررسی مخاط و دندانهای باقیمانده به جراح نشان میدهد کدام نواحی باید حفظ شوند تا در آینده تکیهگاه گیر پروتز باشند. حفظ هر دندان باقیمانده اولویت دارد، چون هر دندان یک تکیهگاه ارزشمند برای پروتز است.
تحویل پروتز موفق تنها نیمی از مسیر است؛ نیم دیگر به مراقبت روزانه در خانه بستگی دارد. جزئیات هر بخش را در ادامه ببینید.
بیمار باید روزانه پروتز را با صابون ملایم مایع و یک پارچه نرم یا گاز مرطوب بشوید و از مسواک زبر و خمیردندان معمولی بپرهیزد، چون ذرات ساینده روی سطح پروتز خراش میاندازند. شبها بهتر است پروتز از دهان خارج شود تا بافت زیرین استراحت کند، و پیش از قرارگیری دوباره کاملاً با آب شسته شود. در بیماران با خشکی دهان، محلولهای حاوی الکل و قند مناسب نیستند.
حفره نقص به دلیل نبود پاکسازی طبیعی با بزاق مستعد تجمع ترشحات است. بیمار باید روزانه سه بار حفره را با یک پوآر شستشوی نرم و محلولی از یک قاشق چایخوری نمک و یک قاشق چایخوری جوششیرین در حدود نیم لیتر آب ولرم بشوید. برای شل کردن پوستههای سفتتر میتوان از مخلوط رقیق آب اکسیژنه و آب ولرم استفاده کرد.
پایداری پروتز به سلامت دندانهای پایه یا ایمپلنت وابسته است. اگر ترشحات اطراف ایمپلنت جمع شوند، بهسرعت عفونی میشوند، بنابراین بیمار باید روزی دو بار اطراف اباتمنتها و زیر بار فلزی را با نخ دندان مخصوص و مسواکهای ظریف تمیز کند. در بیماران با خشکی دهان، دندانپزشک ممکن است فلورایدتراپی روزانه را برای محافظت از دندانها توصیه کند.
دکتر سمیه نیاکان، استاد دانشگاه تهران و متخصص پروتزهای دندانی، فلوشیپ پروتزهای فک و صورت (پروتزهای ماگزیلوفاشیال) به شما کمک میکند تا با استفاده از پروتز اوبتوراتور بازگشت بهتری به امورات عادی روزانه زندگی خود داشته باشید.
هزینه درمان پروتزی شکاف کام به عوامل متعددی بستگی دارد و نمیتوان برای آن یک رقم ثابت اعلام کرد، چون هر بیمار شرایط آناتومیک و درمانی ویژه خود را دارد. روش ساخت پروتز، نوع پروتز و ماهیت بلندمدت درمان، و جنس مواد مصرفی از مهمترین عوامل تعیینکننده هستند. فناوریهای دیجیتال انطباق بهتری میسازند اما تجهیزات گرانتری دارند، و بخشهای نرم پروتز به مرور نیاز به اصلاح یا تعویض دورهای پیدا میکنند که بخشی از هزینه مجموع است.
از آنجا که ساخت پروتز شکاف کام یک فرآیند چندمرحلهای است و پروتز طی چند فاز و چند جلسه ساخته و تحویل میشود، پرداخت هزینه نیز بهطور طبیعی در طول همین مراحل انجام میگیرد و همگام با پیشرفت درمان پیش میرود. برای برآورد دقیق هزینه، بهترین کار مراجعه حضوری و معاینه است تا با توجه به وسعت نقص، وضعیت دندانها و نوع پروتز موردنیاز، طرح درمان و هزینه آن بهروشنی مشخص شود.
بله. وقتی جراحیهای اولیه یا ثانویه نتوانند نقص کام را کامل ببندند و یک فیستول فعال میان دهان و بینی باقی بماند، درمان با اوبتوراتور کام راهکار استاندارد بعدی است. این پروتز مانند یک سقف مصنوعی، پیوستگی از دست رفته سقف دهان را احیا میکند و از فرار هوا به بینی و بازگشت غذا و مایعات جلوگیری میکند. اگر بیمار دندانهای طبیعی داشته باشد، پروتز با گیره به آنها قفل میشود، و در بیماران بدون دندان، ایمپلنت بستر لازم برای تثبیت را فراهم میکند.
اوبتوراتور یک وسیله داخلدهانی متحرک است که مرز میان دهان و بینی را بازسازی میکند. با بازسازی انحنای طبیعی طاق کام، بستری برای تماس زبان میسازد تا بلع و تلفظ درست ممکن شود و به بازگشت جویدن و بهبود زیبایی چهره از راه پشتیبانی از لب و گونه کمک میکند. در بیمارانی که نقص در کام نرم دارند، بخش عقب پروتز یا بالابرنده کام با بستن دریچه حلقی، فشار لازم برای بلع را بازمیگرداند.
هدف اصلی اوبتوراتور همین است، و با طراحی درست و رسیدن به آببندی پایدار، بازگشت غذا و مایعات به بینی بهطور کامل متوقف میشود. با این حال بافتهای دهان و محل فیستول به مرور زمان تغییر شکل میدهند و همین میتواند آببندی لبهها را ضعیف کند. به همین دلیل در فازهای درمان، لبههای پروتز بهطور دورهای با مواد نرم اصلاح میشوند و پیگیری منظم برای حفظ این آببندی ضروری است.
اوبتوراتور با بستن کامل فیستول کامی و مهار فرار هوا به بینی، رزونانس صدا را به حالت طبیعی بازمیگرداند. در مواردی که نقص به کام نرم رسیده، استفاده از بالابرنده کام در کنار اوبتوراتور عملکرد دریچه حلقی را بهتر میکند. مزیت بزرگ دیگر این درمان آن است که نیاز بیمار به تولید صداهای جبرانی با گلو و حنجره را برطرف میکند، و پس از آن گفتاردرمانی تأثیر بسیار بیشتری در بازگرداندن وضوح کلام خواهد داشت.
بله، فایده زیادی دارد. اوبتوراتور با بستن فیستولهای ثانویهای که به مرور زمان ایجاد شدهاند، گفتار و بلع را دگرگون میکند. اگر حرکت زبان به دلیل جراحیهای قدیمی محدود شده باشد، پروتز افزایش حجم کام تماس زبان و سقف دهان را دوباره برقرار میکند، و تلفیق این پروتزها با ایمپلنت به بیمار اجازه میدهد پس از سالها ثبات دندانهای خود را بازیابد.
اگر به دلیل شرایط عمومی بدن یا وضعیت بافت محل شکاف امکان جراحی دوباره نباشد، توانبخشی پروتزی نخستین و ایمنترین انتخاب درمانی است. این مسیر کاملاً غیرتهاجمی است و اوبتوراتور متحرک را با تکیه بر دندانهای باقیمانده ممکن میسازد. حتی در شرایطی که استخوان کافی برای ایمپلنت وجود ندارد، میتوان از سیستمهای نگهدارنده دیگری استفاده کرد تا نقص کام بدون جراحی دوباره پوشش داده شود.
اوبتوراتور کام معمولاً برداشتنی طراحی میشود و این یک ضرورت بالینی است، چون بیمار باید بتواند روزانه پروتز را خارج کند و حفره فیستول و اطراف دندانهای پایه را تمیز کند تا از عفونت پیشگیری شود. با این حال برداشتنی بودن به معنای لقی نیست؛ اوبتوراتورهای امروزی هنگام کار بسیار پایدارند و با گیرههای محکم به دندانهای پایه قفل میشوند. در بیماران بدون دندان، اتصالات روی ایمپلنت پروتز را همچون یک سیستم شبهثابت محکم نگه میدارند.
ساخت اوبتوراتور نهایی معمولاً به چهار تا شش جلسه بالینی نیاز دارد. در جلسه نخست قالبگیری دقیق انجام میشود، در جلسه بعد فریم در دهان تست و انطباق آن با تست شفیلد بررسی میشود، جلسه دیگری به پرو مومی دندانها اختصاص دارد، و پس از پخت در آزمایشگاه، تحویل و رنگآمیزی نهایی انجام میشود. جلسات بعدی برای پیگیری و رفع نقاط تحت فشار احتمالی تنظیم میشوند.
در بیمارانی که دندان طبیعی دارند، پروتز با گیرههای فلزی به دندانهای پایه متصل و مهار میشود و حفظ این دندانها نقش مهمی در کارکرد بلندمدت پروتز دارد. در بیمارانی که دندان طبیعی ندارند، ایمپلنتهای دندانی بستری مستحکم برای نگهداری پروتز فراهم میکنند، و گاهی از یک بار فلزی همراه با گیره برای جلوگیری از چرخش پروتز استفاده میشود. استفاده از مگنتها امروزه به دلیل کاهش نیروی مغناطیسی و خطر خوردگی منسوخ شده است.
درمان از سه فاز عبور میکند؛ ابتدا پروتز اولیه برای مدتی کوتاه پیوستگی کام را برقرار میکند، سپس پروتز موقت در دوران بهبود از نشت مایعات جلوگیری میکند، و در نهایت پس از پایدار شدن ابعاد نقص، پروتز نهایی ساخته میشود که وسیلهای بلندمدت است. برای حفظ انطباق با بافت در حال تغییر، اصلاح دورهای لبهها و پیگیریهای منظم لازم است.
جراح فک و صورت مسئول اقدامات تهاجمی مانند جراحیهای بازسازی، انتقال فلپ و پیوند استخوان و کاشت ایمپلنت است. متخصص پروتز فک و صورت در نقش طراح بیومکانیکی، بیمار را پیش از جراحی ارزیابی میکند، طرح پروتزی را با جراح هماهنگ میسازد و ساخت پروتزهای داخلدهانی مانند اوبتوراتور و بالابرنده کام و پروتز افزایش حجم کام را برای بازگرداندن گفتار، بلع، جویدن و زیبایی چهره بر عهده دارد.
بله. در کودکان مبتلا به شکاف کام، پروتز داخلدهانی میتواند به تغذیه بهتر و پیشگیری از عوارض گفتاری زودهنگام کمک کند. اما به دلیل رشد پیوسته فک و دندان در سنین کودکی، این پروتزها برخلاف پروتزهای بزرگسالان دائمی نیستند و نیاز به اصلاح و تعویض دورهای دارند تا با الگوی رشد فک همگام بمانند.
قرار دادن اوبتوراتور با رعایت اصول درست نباید دردناک باشد، اما مخاط سقف دهان پس از جراحیهای متعدد میتواند نازک و حساس باشد. یک متخصص باتجربه هنگام تحویل پروتز، همه نقاط پرفشار را با خمیر آشکارساز فشار شناسایی و لبهها را اصلاح میکند تا زخم ایجاد نشود. امروزه لایههای سیلیکونی نرم بهعنوان آستر، سفتی آکریل را برطرف میکنند. احساس سنگینی در روزهای نخست طبیعی است و با تمرینهای کششی ملایم برطرف میشود.
پس از غذا، بیمار باید پروتز را با صابون ملایم مایع و آب ولرم بشوید. برای تمیزکاری بافت دهان و مجرای فیستول، شستشوی روزانه سه بار با یک پوآر نرم و محلولی از یک قاشق چایخوری نمک و یک قاشق چایخوری جوششیرین در حدود نیم لیتر آب ولرم توصیه میشود. مسواک زدن دندانهای پایه هم برای حفظ گیر پروتز ضروری است، و سطوح سیلیکونی نباید با مسواک زبر یا خمیردندان ساینده شسته شوند.
بله. اوبتوراتور بهگونهای طراحی میشود که دندانهای از دست رفته ناحیه شکاف یا کل قوس فک را همزمان جایگزین کند. این دندانهای پروتزی افزون بر بازگرداندن جویدن، از لب و گونه پشتیبانی میکنند و تقارن چهره را بازمیگردانند. در بیمارانی که تحلیل استخوان شدید دارند، بازسازی استخوان با پیوند بستری برای کاشت ایمپلنت فراهم میکند تا نیروی جویدن و گیر پروتز نهایی تأمین شود.
فریمهای فلزی و آکریلهای صلب دوام بالایی دارند و میتوانند سالها بدون تغییر ابعادی کار کنند. اما بخشهای لبهای و آسترهای نرم به دلیل تماس مداوم با محیط دهان مستعد فرسایشاند و معمولاً باید هر شش تا دوازده ماه یک بار اصلاح یا تعویض شوند. در سیستمهای متکی بر ایمپلنت نیز قطعات نگهدارنده بهطور دورهای برای حفظ قدرت گیر نیاز به تعویض دارند.
خیر. ساخت و استفاده از خود اوبتوراتور کاملاً غیرتهاجمی است و برای قرار دادن آن در دهان هیچ جراحی لازم نیست؛ بیمار بهراحتی آن را در دهان میگذارد و خارج میکند. تنها در مواردی که نقص آنقدر بزرگ است که دندان پایه کافی وجود ندارد، متخصص ممکن است کاشت ایمپلنت یا بازسازی استخوان را پیشنهاد دهد تا گیر پروتز نهایی بهتر شود.
جراحی ترمیمی دوباره زمانی بهتر است که بیمار جوان باشد، شرایط عمومی مساعدی داشته باشد و تمایلی به استفاده روزانه از یک وسیله متحرک نداشته باشد. جراحی با فلپ استخوانی بستری ایدهآل برای بازیابی حجم صورت و کاشت ایمپلنت با ثبات بالا میسازد. اگر بافتها سالم و پرخون باشند، این مسیر موفقیت بالایی دارد. اما وقتی بافتها بهشدت آسیب دیدهاند، پروتز اوبتوراتور گزینه ایمنتری است.
بله. نقصهای وسیع سقف دهان اغلب با تغییر موقعیت لب بالا و بههمریختن تقارن صورت همراهاند. اوبتوراتور با بازسازی حجم از دست رفته و کانتورهای دقیق آکریلی، از لب و گونه پشتیبانی میکند و ظاهر طبیعی صورت را احیا میسازد. امروزه با اسکن سهبعدی میتوان ساختار سمت سالم صورت را قرینهسازی کرد تا پروتز نهایی بیشترین انطباق و تقارن را داشته باشد.
برای طراحی و ساخت اوبتوراتور کام باید به متخصص پروتزهای فک و صورت مراجعه کرد. این رشته تخصصی از دندانپزشکی، دانش پیشرفتهای در توانبخشی بیماران با نقصهای وسیع دهانی و صورتی و ناهنجاریهای مادرزادی مانند شکاف کام دارد. بسیار مهم است که بیمار در همان مراحل اولیه و پیش از مداخلات تهاجمی به متخصص پروتز ارجاع داده شود.
چون این پروتزها جنبه کاملاً درمانی و توانبخشی دارند و به بازگرداندن گفتار، بلع و تغذیه کمک میکنند، بررسی شرایط بیمه بخشی از ارزیابی اولیه پیش از شروع درمان است. میزان پوشش بسته به نوع بیمه و شرایط بیمار متفاوت است، و بهترین کار این است که بیمار پیش از شروع درمان اطلاعات لازم را از متخصص خود دریافت کند.
سازگاری با اوبتوراتور معمولاً از چند هفته تا حدود سه ماه طول میکشد. در روزهای نخست ممکن است بیمار با افزایش ترشح بزاق، احساس حجیم بودن پروتز و دشواری گذرا در تلفظ برخی حروف روبهرو شود. شرکت منظم در جلسات گفتاردرمانی این روند را تسریع میکند، و تمرین بلع لقمههای نرم و گذار تدریجی به غذاهای سفتتر به بیمار کمک میکند تا پروتز را همچون بخشی طبیعی از بدن خود بپذیرد.
نقص باقیمانده کام، پسزدن غذا از بینی و صدای تودماغی اغلب بدون جراحی دوباره و با پروتز اوبتوراتور قابل درماناند. برای بررسی وضعیت خود، اولین قدم یک مشاوره تخصصی است.
برای رزرو وقت مشاوره و معاینه رایگان فرم را تکمیل تا با شما تماس بگیریم.