پروتز ماگزیلوفیشیال، روشی برای بازسازی بخشهایی از صورت و دهان است که به دلیل سرطان، تصادف، سوختگی یا نقص مادرزادی از دست رفتهاند. هدف ما تنها ظاهر نیست؛ بازگرداندن عملکردهای حیاتی مانند جویدن، بلع و تکلم و در کنار آن، اعتمادبهنفس شماست.
بسیاری از بیماران در ابتدا تصور میکنند پروتز صرفاً یک جایگزین موقت برای جراحی است، اما تفاوت این دو روش عمیقتر از این حرفهاست.
تفاوت بنیادی در ماهیت درمان است. در جراحی زیبایی، جراح با استفاده از بافت زنده خودِ بیمار (پیوند پوست یا استخوان، که به آن فلپ میگویند) نقص را ترمیم میکند. اما پروتز از مواد غیرزنده ساخته میشود تا بخش از دست رفتهای را که جراحی نتوانسته بازسازی کند، جایگزین کند.
از نظر عملکرد نیز تفاوت وجود دارد. پروتزهای فک و صورت تنها برای پر کردن فضای خالی نیستند؛ مثلاً پروتزهای داخلدهانی باعث میشوند بیمار دوباره بتواند درست غذا بخورد و صحبت کند. در مقابل، جراحی همیشه نمیتواند عملکرد کامل بلع یا تکلم را در نقصهای بزرگ بازگرداند.
یک واقعیت را باید پذیرفت: پروتز هر چقدر هم با ظرافت ساخته شود، بافت زنده نیست؛ پلک نمیزند، حرکت نمیکند و حس لمس ندارد. اما در مواردی که جراحی قادر به بازسازی جزئیات ظریف (مثل لبههای گوش یا آناتومی بینی) نیست، پروتز میتواند نتیجهای طبیعیتر و شبیهتر به عضو اصلی ارائه دهد. انتخاب بین این دو روش، تصمیمی تیمی است.
عکسها و ویدئوهای واقعی نتایج درمان و توضیحات تخصصی، گویاتر از هر توضیحی هستند.
نمونه درمان دکتر نیاکان
توضیحات دکتر سمیه نیاکان
نمونه درمان دکتر سمیه نیاکان
توضیحات دکتر سمیه نیاکان
عکس قبل و بعد پروتز چشم
نیاز به پروتز فک و صورت معمولاً در سه گروه از بیماران مطرح میشود: کسانی که به دلیل سرطان بخشی از صورت یا دهانشان برداشته شده، افرادی که در حوادث دچار آسیب شدهاند، و کودکانی که با نقص مادرزادی متولد میشوند.
زمانی که جراح برای نجات جان بیمار، تومور را از ناحیه فک، صورت یا دهان برمیدارد، ممکن است حفرهها یا نقصهایی ایجاد شود که عملکردهای حیاتی بدن را مختل کند. پروتز در این مرحله وارد عمل میشود تا با بازگرداندن عملکرد و ظاهر، کیفیت زندگی بیمار را بهبود دهد.
پس از برداشتن بخشی از فک بالا، ابچوریتور مانند سقف دهان مصنوعی ارتباط دهان و بینی را میبندد و دندانها را جایگزین میکند.
اگر فقط کره چشم برداشته شود پروتز اکولار و اگر پلک و بافت اطراف نیز برداشته شود پروتز اربیتال ساخته میشود.
پروتز بینی و گوش علاوه بر ظاهر، به محافظت از بافتهای داخلی و جمعآوری امواج صوتی کمک میکند.
برخلاف نقصهای مادرزادی، آسیبهای ناشی از حادثه بهطور ناگهانی رخ میدهند و فرد را با شوک جسمی و روانی روبرو میکنند.
آسیبهای داخلدهانی: در شکستگی پیچیده فک، ابتدا از ابزاری به نام اسپلینت برای ثابت نگه داشتن قطعات استخوان تا جوش خوردن استفاده میشود.
آسیبهای خارجدهانی: بسیاری از حوادث به از دست رفتن گوش، بینی یا چشم منجر میشوند که با پروتزهای مربوطه بازسازی میشوند.
سوختگی: پروتزها میتوانند بهعنوان نگهدارنده بافت از انقباض بیش از حد زخم جلوگیری کنند.
در ناهنجاریهای مادرزادی، هدف فقط زیبایی نیست؛ هدف توانبخشی است. پروتز معمولاً بخشی از یک برنامه درمانی طولانیمدت و تیمی است.
شکاف کام: پروتز پلیت تغذیه به نوزاد کمک میکند راحتتر تغذیه شود و در ادامه درمانهای تکمیلی انجام میشود.
میکروتیا: پروتز گوش جایگزینی غیرتهاجمی و بسیار طبیعی برای بازگرداندن ظاهر و اعتمادبهنفس کودک است.
پروتزهای فک و صورت به دو دسته اصلی تقسیم میشوند: داخلدهانی، که عملکردهای حیاتی دهان را بازسازی میکنند، و خارجدهانی، که اجزای ظاهری صورت را جایگزین میکنند.
واژه ابچوریتور به معنای مسدودکننده است. وقتی مرز میان دهان و بینی از بین میرود، هوا و غذا وارد بینی میشوند. این پروتز سه کار میکند: مانع نشت غذا به بینی و امکان بلع؛ اصلاح صدای «تودماغی» و بازگرداندن وضوح کلام؛ و جایگزینی دندانهای از دست رفته برای جویدن. درمان معمولاً سه مرحله دارد: بلافاصله پس از جراحی، موقتی، و نهایی.
وقتی بخشی از استخوان فک پایین برداشته میشود، فک باقیمانده به سمت ناحیه جراحی منحرف میشود. این پروتز موقعیت فک را حفظ میکند، توانایی جویدن و تکلم را بازمیگرداند و از فرورفتگی پوست و تغییر شکل نیمه پایینی صورت جلوگیری میکند.
برای افرادی که بافت سقف دهانشان موجود است اما عضلات آن به دلیل فلج یا بیماری عصبی (مانند سکته یا ALS) حرکت نمیکند. این دستگاه کام نرم را به سمت بالا هدایت میکند تا هنگام صحبت، مسیر بینی بسته و صدا واضح شود.
این پروتزها که گاهی «اپیتز» نیز نامیده میشوند، زمانی به کار میروند که بخشی از اجزای صورت از دست رفته و امکان بازسازی جراحی وجود ندارد.
پروتز اکولار (آکریلیک، اگر فقط کره چشم تخلیه شده) یا اربیتال (سیلیکون، شامل چشم، پلک، مژه و ابرو).
از سیلیکون و مشابه گوش سالم. علاوه بر ظاهر، به جمعآوری امواج صوتی و نگه داشتن عینک کمک میکند.
از سیلیکون با لبههای ظریف که با پوست ادغام میشوند. هوای تنفسی را مرطوب و بافتهای داخلی را محافظت میکند.
۱. چسبهای پزشکی — بیمار روزانه چسب مخصوص به پشت پروتز میزند و آن را روی پوست میچسباند.
۲. اتصال به عینک — پروتز (بهویژه بینی یا چشم) به فریم عینک متصل میشود و با گذاشتن عینک در جای خود قرار میگیرد.
۳. ایمپلنتهای استخوانی آهنربایی — مطمئنترین روش. ایمپلنتهای کوچک تیتانیومی در استخوان قرار میگیرند و پروتز با آهنربا روی آنها قفل میشود؛ احتمال افتادن ناگهانی تقریباً صفر است.
ساخت پروتز فک و صورت ترکیبی از علم پزشکی، تکنولوژی دیجیتال و هنر مجسمهسازی است. این «سفر بازسازی» بسته به پیچیدگی، معمولاً چند هفته و چند جلسه زمان میبرد.
معاینه جامع سر، گردن و دهان؛ گاهی نیاز به فتوگرافی، رادیوگرافی یا سیتیاسکن. درباره روش اتصال و محدودیتهای واقعبینانه صحبت میشود. این مرحله معمولاً تیمی و با حضور جراح انجام میگیرد.
برای اینکه پروتز دقیق بنشیند، کپی دقیقی از ناحیه نقص لازم است — با روش سنتی (مواد خمیری) یا دیجیتال (اسکنر سهبعدی نوری). اگر نقص یکسمته باشد، از سمت سالم نیز اسکن میشود تا با قانون قرینهسازی، عضو دقیقاً مشابه عضو طبیعی خودِ بیمار طراحی شود.
ابتدا مدل مومی یا پلاستیکی (با پرینتر سهبعدی) ساخته میشود و متخصص جزئیات آناتومیک را روی آن شکل میدهد. ممکن است برای یک جلسه «پرو مومی» مراجعه کنید تا فرم و هماهنگی با چهره بررسی شود.
جایی که پروتز «زنده» به نظر میرسد. رنگدانههای مخصوص — دستی و هنرمندانه یا با دستگاه رنگسنج — رنگ پوست را شبیهسازی میکنند. در پروتز چشم، مژه و ابرو کاشته و رگههای ظریف خونی شبیهسازی میشوند. لبهها باید چنان نازک باشند که با پوست ادغام شوند.
آموزش نصب، تمیز کردن و انتخاب چسب و پاککننده مناسب. مراجعه دورهای (معمولاً سالی یکبار) برای چکآپ ضروری است.
مزایای پروتز را میتوان در سه محور خلاصه کرد: بازگرداندن عملکرد، بازگرداندن ظاهر، و بازگرداندن سلامت روان.
پروتزهای داخلدهانی اجازه میدهند بیمار دوباره بدون نشت غذا از بینی غذا بخورد، واضح صحبت کند و دندانها را برای جویدن بازیابد — و خطر خفگی و عفونت ریه را کاهش میدهد.
با سیلیکون پزشکی نرم، رنگآمیزی اختصاصی و قرینهسازی سهبعدی، میتوان پروتزی ساخت که بیشترین شباهت را به عضو اصلی خودِ بیمار داشته باشد و تقارن چهره را بازیابد.
نقصهای در معرض دید میتوانند به انزوا منجر شوند. وقتی بیمار میتواند بدون نشت غذا صحبت کند و با ظاهری طبیعی در آینه نگاه کند، میل به تعاملات اجتماعی در او دوباره زنده میشود.
صداقت درباره محدودیتها، کلید موفقیت درمان و رضایت بیمار است. پروتزها با وجود همه مزایا، ابزارهایی مصنوعی با محدودیتهای خاص خود هستند.
محدودیت عملکرد و ظاهر: پروتز بافت زنده نیست؛ حس لمس ندارد، پلک نمیزند و با حرکات چهره تغییر نمیکند. در فواصل بسیار نزدیک ممکن است مرز آن قابل تشخیص باشد و در نقصهای وسیع، بازگشت کامل قدرت جویدن یا تکلم محقق نشود.
نگهداری روزانه: اکثر پروتزهای متحرک باید شبها برداشته شوند تا بافت استراحت کند. نظافت دقیق روزانه برای پیشگیری از تجمع باکتری و عفونت ضروری است.
طول عمر محدود: سیلیکون به مرور تحت تأثیر نور خورشید، آلودگی و ترشحات پوست تغییر رنگ میدهد و لبهها فرسوده میشوند. طول عمر معمول ۱ تا ۳ سال است و سپس باید بازسازی یا تعویض شود.
انطباق اولیه زمانبر: در ماههای اول، بافتها تغییر فرم میدهند و پروتزهای اولیه ممکن است نیاز به آستر دادن (ریلاین) مکرر داشته باشند. زمان میبرد تا فرد با حضور جسم مصنوعی کنار بیاید.
این محدودیتها به معنای نامناسب بودن پروتز نیست. برای بسیاری از بیماران، پروتز تنها راه بازگشت به زندگی اجتماعی است. هدف، مدیریت این چالشها از طریق آموزش صحیح است.
در پروتز فک و صورت با یک «محصول» آماده روبرو نیستیم، بلکه با یک فرآیند درمان و توانبخشی پیچیده و شخصیسازیشده سروکار داریم. به همین دلیل نمیتوان عدد ثابتی اعلام کرد. عوامل زیر بر هزینه نهایی تأثیر میگذارند:
بازسازی یک گوش با بازسازی کل کاسه چشم تفاوت قیمتی زیادی دارد.
چسب و عینک ارزانتر؛ ایمپلنت استخوانی گرانتر اما با اطمینان بیشتر.
سیلیکون مقاوم به تغییر رنگ و روش دیجیتال سهبعدی هزینه را بالا میبرند.
پروتز فوری، موقت و نهایی هر کدام هزینه جداگانه دارند.
هزینه تعویض هر ۱ تا ۳ سال را نیز باید در نظر گرفت.
چون جنبه درمانی دارند، در بسیاری موارد بخشی از هزینه پس از تأییدیه پوشش داده میشود.
توصیه میکنیم در جلسه مشاوره اولیه همه این موارد را با پزشک مطرح کنید تا برنامهای شفاف و متناسب با بودجه و نیاز شما تدوین شود.
پروتزهای مدرن با سیلیکون پزشکی ساخته میشوند که بافتی بسیار شبیه پوست دارد و با اسکنر و پرینتر سهبعدی، عضو سالم صورت قرینهسازی میشود تا بیشترین شباهت حاصل شود. با این حال پروتز بافت زنده نیست؛ حرکت نمیکند، حس ندارد و پلک نمیزند. هدف این است که در تعاملات اجتماعی معمول (فاصله حدود یک متری)، نقص به چشم نیاید.
خیر؛ اکثر پروتزهای فک و صورت غیرتهاجمی هستند. در قالبگیری ممکن است فقط سنگینی یا خنکی گذرای مواد را حس کنید. اتصال با چسب یا عینک دردی ندارد. تنها در صورت نیاز به ایمپلنت استخوانی، یک جراحی کوچک با بیحسی یا بیهوشی لازم است.
طول عمر معمول بین ۱ تا ۳ سال است. سیلیکون به مرور زمان در برابر نور خورشید، آلودگی و ترشحات پوست تغییر رنگ میدهد یا لبههایش فرسوده میشود. نگهداری صحیح دوام را افزایش میدهد اما برای حفظ ظاهر طبیعی، تعویض دورهای لازم است.
بستگی به نوع بیمه و قرارداد دارد. چون این پروتزها عملکردهای حیاتی مانند غذا خوردن و صحبت کردن را بازمیگردانند و جنبه درمانی دارند، در بسیاری موارد بخشی از هزینه پوشش داده میشود. معمولاً طرح درمان برای تأییدیه اولیه به بیمه ارائه میشود.
در فلپ، جراح از بافت زنده خودِ بیمار برای بازسازی استفاده میکند؛ اما پروتز عضوی مصنوعی است که خارج از بدن ساخته میشود. معمولاً وقتی نقص بسیار وسیع است، جراحی نمیتواند ظاهر دقیق ایجاد کند، یا بیمار شرایط جسمی جراحی طولانی را ندارد، به سراغ پروتز میرویم. مزیت پروتز متحرک این است که پزشک میتواند با برداشتن آن، محل را برای بررسی بازگشت تومور معاینه کند.
بسته به پیچیدگی، معمولاً چند جلسه در طول چند هفته. شامل مشاوره، قالبگیری، پرو مدل مومی، و در نهایت رنگآمیزی اختصاصی و تحویل. صبوری در این مراحل باعث میشود لبههای پروتز دقیقتر بنشیند و نتیجه طبیعیتر شود.
در جلسه مشاوره، شرایط شما بررسی و بهترین مسیر درمان متناسب با نیاز و بودجهتان طراحی میشود.
برای رزرو وقت مشاوره و معاینه رایگان فرم را تکمیل تا با شما تماس بگیریم.
